Son Haberler

Tuberous Sclerosis

Tuberous Sclerosis – Tuberos Skleroz Nedir ?

Tuberous sclerosis, tuberous sclerosis complex olarak ta adlandırılabilir. Beyinde iyi huylu tümörlerin büyümesiyle yada diğer hayati organlarda örneğin böbrekte, kalpte, gözde, akciğerde ve ciltte tümörün büyümesiyle oluşan, çok seyrek rastlanan bir multi sistem genetik hastalığıdır. Genellikle merkezi sinir sistemini etkiler ve belirtilerin kombinasyonu olarak sonuçlanır; gelişimsel gecikme, davranışsal problemler, cilt anormallikleri ve böbrek hastalıkları gibi.

Bu hastalık Amerika’da 25 000 den 40 000 e kadar kişiyi etkilemiştir ve dünyada da 1-2 milyona kadar insanı etkilemiştir. Her 6 000 yeni doğanda da gözlenmiştir. TSC; bütün ırklarda, etnik gruplarda ve her iki cinste de görülebilir.

Tuberous sclerosis ismi beyindeki yumru (tuber) yada patates gibi bezeciklerden gelir. Bu bezecikler yaşla birlikte kireçlenir ve sertleşip sklerotikleşir. Yaklaşık yüz yıl öncesine kadar Fransız bir fizikçi bu hastalığı epiloia yada Bourneville’s hastalığı olarak adlandırıyordu.

Birçok TSC hastası, yaşamın ilk yıllarında hastalığın belirtilerini gösteriyor. Fakat, klinik özellikler başlangıçta göze çarpmayabilir ve birçok işaret ve belirtilerin gelişimi yıllar alır. Sonuç olarak, TSC, yıllarca tanınamayabilir ve teşhis konulamayabilir.

Tuberous Sclerosis’in sebepleri nedir?

TSC’ nin sebebi iki gendeki eksiklik yada mutasyondur (TSC1 ve TSC2). Bu genlerden sadece birinin etkilenmesi TSC’nin hazır olması için yeterlidir. 1997 yılında keşfedilen TSC1 geni dokuzuncu kromozomda bulunur ve ‘hamartin’ adı verilen bir protein üretir. 1993 yılında keşfedilen TSC2 geni de on altıncı kromozomda bulunur ve ‘tuberin’ adı verilen bir protein üretir. Bilimciler inanıyor ki, bu proteinler büyümeyi engelleyicidir. Evrimsel olarak korunmuş kinaza’ya da (bir zimojen maddeyi aktif enzim haline getiren madde) m TOR denir. M TOR un düzenini kaybetmesi, hücrelerde hem hamartin hem de tuberin proteinin eksilmesine sebep olur ve bu da anormal faklılıklar ve büyümede anormallikler demektir. Ayrıca büyütülmüş hücrelerin jenerasyonu TSC beynindeki doku bozukluğu gibi görülür.

TSC Kalıtsal mıdır?

Bazı kişilerde TSC hastalığı ailesinde kalıtımsal olmasına rağmen, çoğu olaylar yenilerdeki TSC1 yada TSC2 deki mutasyonlardan dolayı düzensiz olur. Bu durumda, her iki aile bireyinde de (anne-baba) hastalık geni yoktur. Onun yerine, hastalıklı (hatalı) gen etkilenen bireyde ilk olarak oluşur.

Ailesel olaylarda, TSC otozomal baskın hastalıktır bu da demektir ki, bu hastalık aile bireyinden çocuğa direk olarak taşınır. Bu tür olaylarda, hastalıklı yani hatalı genin aile bireylerinden birinde olması yeterlidir. Eğer bir aile bireyinde TSC varsa, her çocuğun bu hastalığı geliştirmek için %50 şansı vardır. TSC’li olan bir çocuktaki belirtiler ailesinde olan belirtiler gibi olmayabilir. Ayrıca çocukta hastalığın daha zayıf yada daha güçlü olan bir formdaki hali de görülebilir.

Nadir olarak, kişiler TSC’yi gonadal mosaicism işlemi yoluyla da kazanabilirler. Bu hastaların ailelerindeki hastalığa yol açan genler iki gendeki kolay kusurlar değildir. Bu hastaların TSC’li bir çocuğu olabilir çünkü aile bireylerinden bir tanesinin üreme hücrelerinde(yumurta yada spermde) genetik bir mutasyon olabilir. Gonadal mosaicism olaylarındaki genetik kan testlerinde bu hastalığın çocuklara aktarma potansiyeli olduğu ortaya çıkmayabilir.

TSC’nin belirtileri ve sinyalleri nelerdir?

TSC vücuttaki değişik sistemleri etkileyip, belirtiler ve sinyaller gösterebilir. Hastalığın belirtisi olan sinyaller, hastalığın etkilediği organlara ve sistemlere göre değişir. Belirtiler kişilerden kişilere değişiklik gösterebilir. TSC’de sıkça görülen iyi huylu tümörlere ek olarak belirtiler arasında; nöbetler, zeka geriliği, davranışsal problemler, cilt anormallikleri vardır. Tümörler her hangi bir organın yanında büyüyebilir ama genellikle beyinde, böbrek, kalp,akciğer ve deride oluşur. TSC’de kötü huylu tümörler nadirdir. Bunlar en çok böbrekleri etkiler.

Böbrek problemleri örneğin, kist, angiomyolipomas sorunları, TSC’li olan hastaların (genellikle 15 ile 30 yaş arasında) tahmini % 70 ile 80? inde oluşur. Kistler genellikle küçük,limitli sayılardadır ve ciddi problemlere sebep olmaz. Yaklaşık %2?lik TSC’li hasta çocukluk çağında polycystic kidney (böbrek) hastalığı gibi çok sayıda kist geliştirebilir. Bu durumlarda, böbrek fonksiyonu bozulur. Ender örneklerde, kistler kanayabilir ve kan kaybına hatta anemiaya sebep olabilir.

TSC’de iyi huylu (tehlikesiz) angiomyolipomas yağlı dokuların ve kas hücrelerinin artışının oluşturduğu böbrekteki en yaygın doku değişikliğidir. Bu artmalar çoğu TSC hastalarında görülür ayrıca her 300 insanın birinde TSC’siz olarak bulunur.TSC’nin sebep olduğu angiomyolipomas genellikle hem böbreklerde bulunur ve çoğu zaman belirti vermez. Fakat, bazen o kadar fazla büyüyebilirler ki ağrıya ve böbrek bozukluklarına sebep olur. Angiomyolipomas dan dolayı kanamalar oluşabilir. Bu da hem ağrıya hem de güçsüzlüğe sebep olur. Eğer bazı kanamalar kendiliğinden durmazsa kan kaybına sebep olabilir böylece çok derin anemia’yla sonuçlanır ve kan basıncına ölümcül sonuçlar yaratır. Acil tıbbi yardım gerekir.

Diğer nadir rastlanan problemler arasında; angiomyolipomas’dan dolayı böbreklerle ilgili kanserler, oncocytomas vardır.

Üç tip beyin tümörü TSC ile ilişkilidir: cortical tubers, beynin genelde yüzeyinde form alır ama beynin derin alanlarında da görülebilir. subependymal nodules, ventriclesin (beynin sıvıyla dolu olan oyukları) duvarlarında form alır. Giant-cell tumors (astrocytomas), büyüyüp beynin içindeki sıvının akışkanlığını blok edebilir, sıvının artmasına ve basınca neden olur bu da baş ağrısı ve bulanık görmeye sebep olur.

Tümörler cardiac rhabdomyomas olarak adlandırılır ve bu tümörler yeni doğan ve çocuk olan TSC’li hastalarda kalpte bulunur. Eğer bu tümörler büyükse yada çokluysa kan dolaşımını bloklayabilir ve ölüme sebep olur. Fakat, eğer doğumda bir probleme yol açmazsa genellikle zamanla birlikte küçülüp hayatın diğer dönemlerinde sorun yaratmaz.

İyi huylu tümörler phakomas olarak adlandırılır ve bazen TSC’li hastanın gözlerinde (retinanın üzerinde beyaz paketçikler olarak) bulunur. Genellikle her hangi bir görme kaybına yada görme bozukluğuna neden olmazlar ama bu sayede hastalık teşhis edilebilir.

Diğer tümörler ve kistler vücudun diğer bölümlerinde bulunabilir, karaciğer,akciger ve pankreas gibi.
Bone cysts, rectal polyps, gum fibromas, and dental pits’ler de ayrıca oluşabilir.

Çeşitli geniş deri anormallikleri TSC’li hastalarda görülebilir. Çoğu probleme sebep olmaz ve teşhiste yardımcı olur. Bazı durumlar bozulmalara sebep olabilir ve tedaviyi zorunlu kılar. En yaygın deri anormallikleri;

Hypomelanic macules (“ash leaf spots”), vücudun herhangi bir bölgesindeki deri üzerinde beyaz yada daha açık renkteki lekelerdir. Bu lekelerin nedeni derideki pigment yada melanin(cilde renk veren madde) eksikliğidir.

Reddish spots yada bumps ( kırmızı noktalar,yumrular )’a aynı zamanda adenoma sebaceum denir. Genellikle yüzde ortaya çıkar ve bazen akneye benzer. Kan damarından ve lifli dokudan oluşur.

Alındaki yükselmiş kendini bozmuş alanlara alın plaques denir. TSC de çok yaygındır ve doktorun teşhis edebilmesi için yardımcı olur.

Kalın, sert, pütürlü cilt alanlarına da shagreen patches denir ve genellikle boyun taraflarında bulunur.

Küçük etli tümörlere ungual (tırnaklı) yada subungual (tırnak altında) fibroma (tümör) denir, ayak tırnaklarının yada el tırnaklarının altında büyür ve eğer çok büyürse yada kanamaya yol açarsa cerrahi bir müdahale gerekebilir. Genellikle 20 ile 50 yaş arasında ortaya çıkar.

Sadece TSC’li olan hastalara özgün olmayan diğer cilt özellikleri, molluscum fibrosum; boynun ve omuzların arka tarafında oluşan düz kahverengi işaretler şeklindedir. Kafa derisinin yada göz kapaklarının üstünde renksiz beyaz tüyler bulunmaktadır.

TSC nöbetlere, değişik seviyede zeka geriliklerine sebep olabilir. Nöbetlerin tüm türleri oluşabilir;
infantile spasms; tonic-clonic seizures (grand mal seizures olarak ta bilinir); yada tonic, akinetic, atypical absence, myoclonic, complex partial, yada generalized seizures.

Yaklaşık olarak TSC’li insanların yarısının üçte ikisinde öğrenme bozukluğu ve zeka geriliği bulunmaktadır. Davranış problemleri; agresiflik, ani öfkelenme, attention deficit hyperactivity disorder (hiperaktiflik), acting out, obsessive-compulsive disorder, ve repetitive, destructive, yada self-harming behavior (kendine zarar verici davranışlar) genellikle TSC’li olan çocuklarda oluşur ve yönetmek çok zor olur. Ayrıca bazı TSC’li bireylerde aynı zamanda autism adındaki gelişim bozukluğu da olabilir.

TSC nasıl teşhis edilir ?

Çoğu TSC’li olayda ilk ipucu gecikmiş gelişimdir. Diğer olaylarda ilk sinyal cildin üzerindeki beyaz lekeler (hypomelanotic macules) olabilir.

Bu hastalığın teşhisinde klinik testlerle birlikte beynin yumrularını gösterebilen bilgisayar tomografisi (computed tomography) (CT) ve magnetic resonance imaging (MRI) de önemlidir. Ayrıca kalbin, karaciğerin, böbreklerin tümörlerini gösterebilen ultrason önemlidir.
Yaygın cilt özelliklerinden hastalıklı cildi ayırırken doktorlar dikkatli olmalıdır. Wood’un lambası ve ultraviole ışıklar solgun yüzlü yeni doğanlarda ve diğer bireylerde görülmesi zor olan hypomelantic macules’ın yerini saptamak için kullanılabilir. TSC’nin yaygın ve çeşitli belirtilerinden dolayı en iyisi doktorun TSC’yi teşhis etmede deneyimli olması ve potansiyel hastayı değerlendirmesidir.

Eğer cardiac rhabdomyomas yada seizures (infantile spasms) rahatsızlığı varsa yeni doğanlarda TSC gizlenmiş olabilir. Çok yeni bebeklerde beynin ve kalbin dikkatli bir testinden sonra TSC’yi teşhis etmek mümkün olabilir. Fakat, çoğu çocukta nöbetler ve diğer belirtiler başlayana kadar hastalık teşhis edilemiyor.

TSC’nin tedavisi nedir?

TSC belirtilerinin bir kaçı için tedavi uygun olmasına rağmen, TSC için kesin bir ilaç yoktur. Nöbetleri kontrol etmek için antiepileptic ilaçlar kullanılabilir ve davranış problemleri için ilaçlar verilebilir. Özel okullar ve rehabilitasyon gibi tedavi programları gelişim problemleri ve özel ihtiyaçları olan bireylere yardımcı olabilir. Dermabrazyon(Deri üzerindeki benleri veya geçirilmiş lezyonun bıraktığı izi ortadan kaldırma amacıyla yapılan kazıma işlemi), lazer tedavisi deri üzerindeki lekeleri yok etmede yardımcı olabilir. TSC hayat boyu süren bir durum olduğu için, en iyi tedaviyi aldığından emin olmak için sürekli olarak bir doktorun düzenli gözetiminde olması gerekmektedir.

Son zamanlarda, TSC’nin tedavisinde; ısrarcı tutum rapamycin kullanımı ile dikkat üzerinde canlandırmaya sahiptir, rapamycin m TOR un aktivitesini engelleyen bir ilaçtır.
TSC nin hücre kültür denemeleri ve hayvansal modellerinde rapamycin, çok etkili olduğu da görünür. Aynı zamanda, nakledilen ilaçlar ve rapamycin ile ilk klinik tecrübe de pozitiftir , fakat ilaçlar standart terapiye dönüşmeden önce çok ilave çalışmalar gereklidir.

Hangi araştırma yapılmakta?

Federal hükümetin içinde TSC için en önemli yardımcı araştırma nörolojik hastalıkların ulusal kurumudur. (National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS)). NINDS kurumu ulusal sağlık enstirüsü kurumu (National Institutes of Health (NIH) )’nun bir parçasıdır. Bu kurum, beyindeki ve merkezi sinir sistemindeki araştırmaları destekleme ve rehberlik etmeden sorumludur.NINDS laboratuarlarındaki araştırmaları yönetir.

TSC hakkında çalışan bilimciler bu hastalığa yol açabilecek TSC1 ve TSC2 genleri hakkında daha çok şey öğrenerek hastalığı anlamayı artırıcı araştırıyorlar. Bilim adamları umuyorlar ki; şimdiki araştırmalar TSC için olan genetik testleri genişletecek, geliştirecek ve yeni tedavi yöntemlerine ve metodlarına yol açacak,yeni ilaçlar geliştirecektir.

Araştırma çalışmaları klinik çeviri araştırmalarından, çok temel bilimsel araştırmaların serisi seklinde yürür.

Hakkında admin

Check Also

Krouzon Sendromu

Krouzon Sendromu(Kraniyofasial Disostoz) otozomal dominant geçişli bir hastalık olup ilk olarak 1912 yılında Fransız Octave …